Optreden kun je leren

3 maart 2016

Optreden kan een geweldige ervaring zijn, maar ook een deprimerend fiasco. Of mooi voor het publiek terwijl je als podiumkunstenaar zeven doden gestorven bent vooraf aan, of tijdens de uitvoering. In principe maakt het niet uit of je voor een klein (vanaf 1 persoon) of groot publiek speelt. Zenuwen kunnen overal toeslaan.


Ik weet zelf nog wel een concert van de muziekschool Zwolle waar ik als jonge leerling aan mee deed. Ik had van te voren zo goed geoefend, dat ik de muziek zelfs slaapwandelend zou kunnen spelen. Dat was dik in orde.
Waar ik niet op had gerekend, was de situatie van een podium met mensen in de zaal die je verwachtingsvol en vriendelijk toeknikken en de angst die vanuit het niets toesloeg. Ik weet nog dat ik ging zitten op het podium terwijl ik dacht: ‘dit doe ik mezelf nooit meer aan’ en daarna ging ik ‘out’.

Toen de mensen begonnen te klappen, kwam ik tot mijzelf en besefte dat ik echt gespeeld had. Dit had ik gedaan in volledige afwezigheid van mijn bewustzijn. Ik had door de stress een tijdelijke dissociatie.
Nu overkomt mij dat niet meer. Ik vind optreden fijn en geniet van de interactie met het publiek. Ik voel me op mijn gemak en presteer op het niveau dat bij mij past.
Dit artikel is niet de plek om precies uit te leggen hoe dat zo gekomen is. Ik kan er een lijvig boek over schrijven. Optreden is namelijk een gecompliceerde bezigheid en ik heb zowat alle kanten daarvan meegemaakt.
Ik kan je wel een simpel en vaak vergeten belangrijk inzicht geven waar je je voordeel mee kunt doen:

Als je thuis je muziek oefent, dan ben je met jezelf, je instrument en de muziek. Je bent ingesteld op die driehoeksrelatie.
Bij een optreden (kan ook al zijn als je voor je leraar speelt, je familie) komt er een vierde factor bij: luisteraars. En daar moet je aan wennen. Dit veel oefenen (dus: vaker je muziek laten horen aan anderen) helpt.

Je raakt gewend aan die vierde factor, ervaart waar de muziek nog hapert als je voor anderen speelt en je kan je prestaties verbeteren en bijschaven.

Tenzij…. er nog meer gebeurt bij de aanwezigheid van luisteraars.
Bijvoorbeeld dat je bang wordt voor hun oordeel, dat je gevoelens krijgt als: ‘Ik kan het niet’. ‘Ze vinden het vast niets’. ‘Wat als ik het niet meer weet’.
Dan komt er een vijfde factor bij: angst of gebrek aan zelfvertrouwen. En de komst van die factor maakt het heel moeilijk voor jezelf om hier nog een coherente eenheid in te krijgen zodat je de muziek kunt laten horen zoals je kan.

Het goede nieuws is dat je hier overheen kunt komen. Er is geen tovermiddel voor, maar wel een precieze, uitgekiende methode die alle aspecten van die angst of dat gebrek aan zelfvertrouwen bespreekt en je daarvoor adequate hulp biedt. Hier lees je daar meer over.

Gaat je dit wat te ver en ben je geholpen met een paar tips om te beginnen, dan geef ik je die graag:

Tips:

  1. Herinner je telkens weer hoe jij je wil voelen als je voor anderen speelt. Stel je dat voor, vind er een woord voor dat precies aangeeft wat je echt wil, schrijf het op een briefje, stop dat in je broekzak en lees het even vlak voor je gaat spelen, als is het maar voor je leraar. Op deze manier blijf je trouw aan je eigen motivatie muziek te maken en je herinnert je telkens waarom je dit doet zodat een andere situatie je niet in de war brengt.
  2. Haal bewust adem. Door goed en diep te ademen blijf je contact houden met jezelf en krijgen angst en negatieve gedachten minder ruimte. Begin dit als een goede gewoonte op te bouwen, thuis, tijdens het inspelen op je instrument, tijdens het doen van eenvoudige oefeningen, als je moet wachten op de trein. Voel hoe prettig het is: ademen. Je krijgt er energie van, je wordt er wakker van. En dat kan je goed gebruiken: tijdens het oefenen en tijdens optreden.\

Valkuil:

Pas beginnen met deze tips wanneer je ‘op’ moet. Dat is te laat en heeft geen enkel effect. Begin zo vroeg mogelijk (vandaag is prima) met het serieus nemen van jezelf. Hoe wil je je echt voelen op het podium.
Terug naar overzicht